materiały partnera
To jedno z najczęstszych pytań pracodawców. Odpowiedź zaskakuje wiele osób: przepisy nie określają, co ile lat trzeba powtarzać szkolenie przeciwpożarowe. Nie oznacza to jednak, że temat można odłożyć na półkę. Obowiązki istnieją, tylko wynikają z kilku różnych przepisów, a o ich wykonaniu decyduje w dużej mierze sam pracodawca.
Przekonanie o „obowiązkowym szkoleniu ppoż. raz w roku” ma kilka źródeł. Część firm myli je z corocznym szkoleniem BHP, które rzeczywiście obowiązuje, ale tylko pracowników wykonujących prace szczególnie niebezpieczne. Inni powielają praktykę z poprzedniego zakładu pracy albo zapisy z wewnętrznych procedur, które ktoś kiedyś przyjął jako dobrą praktykę.
W rzeczywistości ani ustawa o ochronie przeciwpożarowej, ani Kodeks pracy nie wskazują sztywnej częstotliwości odrębnego szkolenia ppoż. Wskazują natomiast, co pracodawca musi zapewnić.
W praktyce obowiązki pracodawcy w zakresie szkoleń ppoż. sprowadzają się do trzech kwestii.
1. Zapoznanie wszystkich pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. Ten obowiązek wynika z ustawy o ochronie przeciwpożarowej i dotyczy każdej firmy zatrudniającej pracowników. Ustawa nie określa formy, czasu trwania ani częstotliwości. W praktyce podstawy ochrony ppoż. przekazuje się podczas szkolenia wstępnego i okresowego BHP.
2. Wyznaczenie osób do działań przeciwpożarowych i ewakuacji. Zgodnie z art. 209¹ Kodeksu pracy pracodawca musi imiennie wskazać pracowników odpowiedzialnych za zwalczanie pożarów i ewakuację oraz zapewnić im odpowiednie szkolenie i wyposażenie. Liczba tych osób i zakres ich przygotowania mają odpowiadać rodzajowi działalności, liczbie ludzi w zakładzie i poziomowi zagrożeń. Magazyn z materiałami palnymi wymaga więc innego przygotowania niż małe biuro.
3. Zapewnienie środków i łączności. Gaśnice, oznakowanie dróg ewakuacyjnych i procedura wezwania straży pożarnej to elementy, bez których nawet najlepiej przeszkolony zespół niewiele zdziała.
Jedyny wyjątek od obowiązku wyznaczania osób przewiduje Kodeks pracy: jeśli pracodawca zatrudnia wyłącznie pracowników młodocianych lub niepełnosprawnych, zadania te może wykonywać sam.
Skoro przepis milczy, częstotliwość ustala pracodawca. Musi jednak umieć obronić swoją decyzję podczas kontroli Państwowej Straży Pożarnej lub PIP. Rozsądny punkt odniesienia wygląda tak:
Wszyscy pracownicy: podstawy ppoż. w ramach szkoleń BHP. Na stanowiskach robotniczych szkolenie okresowe odbywa się co najmniej raz na 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych co roku. Kadra kierownicza i pracownicy inżynieryjno-techniczni przechodzą je co 5 lat, a pracownicy administracyjno-biurowi co 6 lat, o ile nie są z niego zwolnieni.
Osoby wyznaczone do działań ppoż. i ewakuacji: osobne, praktyczne szkolenie. W wielu firmach przyjmuje się cykl roczny lub dwuletni, zwłaszcza tam, gdzie rotacja pracowników jest duża.
Dodatkowo, niezależnie od cyklu: po zmianie układu pomieszczeń, uruchomieniu nowej technologii, przejściu do innego budynku albo po incydencie pożarowym.
Dobre szkolenie dla osób wyznaczonych nie kończy się na prezentacji. Obejmuje praktyczne użycie gaśnic i hydrantów, zasady wyłączania prądu, obsługę systemów alarmowych i przećwiczenie ról podczas ewakuacji. Właśnie w takim formacie prowadzone są szkolenia przeciwpożarowe dla pracowników realizowane na terenie zakładu, z uwzględnieniem jego rzeczywistych zagrożeń.
W przeciwieństwie do samego szkolenia, praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji ma określoną częstotliwość w rozporządzeniu w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków:
Obiekty dla ponad 50 stałych użytkowników (z wyłączeniem budynków mieszkalnych): co najmniej raz na 2 lata.
Obiekty, w których cyklicznie zmienia się grupa ponad 50 osób, np. szkoły i internaty: co najmniej raz w roku, najpóźniej 3 miesiące po rozpoczęciu korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.
O planowanym terminie ćwiczeń trzeba powiadomić komendanta powiatowego lub miejskiego PSP, a przebieg udokumentować protokołem. Próbna ewakuacja to zresztą najlepszy sprawdzian, czy wcześniejsze szkolenia przyniosły efekt.
Ten sam artykuł Kodeksu pracy, który nakazuje wyznaczyć osoby do działań przeciwpożarowych, wymaga też wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy. W wielu firmach, zwłaszcza mniejszych, to te same osoby. Połączenie obu szkoleń ma więc praktyczny sens:
pożar rzadko obywa się bez poszkodowanych, np. z oparzeniami czy podtruciem dymem,
jeden termin szkolenia to mniejsze obciążenie dla organizacji pracy,
ćwiczenia mogą odtwarzać realny scenariusz, od zauważenia ognia, przez ewakuację, po opiekę nad poszkodowanym do przyjazdu służb.
Jak w przypadku szkolenia ppoż., przepisy nie narzucają programu ani częstotliwości. Liczy się, żeby umiejętności były aktualne. Dlatego regularnie powtarzane szkolenie z pierwszej pomocy z ćwiczeniami na fantomach daje znacznie więcej niż jednorazowy kurs sprzed kilku lat.
Podczas kontroli strażak nie zapyta, czy szkolenie odbyło się „w tym roku”. Sprawdzi natomiast:
czy w firmie są imiennie wyznaczone osoby do działań ppoż. i ewakuacji,
czy te osoby wiedzą, co robić, np. gdzie jest główny wyłącznik prądu i jak uruchomić alarm,
czy pracownicy znają drogi ewakuacyjne i miejsce zbiórki,
czy w obiektach, których to dotyczy, przeprowadzono próbną ewakuację i jest na to protokół.
Najprostszy sposób, żeby nie zgadywać, to przyjąć jasny harmonogram i zapisać go w dokumentacji ppoż. obiektu. W firmach, które nie mają własnego specjalisty, dobrze sprawdza się stała współpraca z zewnętrznym zespołem, np. specjalistami ds. ochrony ppoż. i BHP Prevent4You. Taki zespół pilnuje terminów, prowadzi szkolenia i przygotowuje obiekt do kontroli.
